CollectieHub
Mand
Japan Heritage

Japanse certificaten van echtheid en herkomst begrijpen

Wat vertelt een certificaat werkelijk over een Japans kunstobject?

Bij Japanse kunst worden regelmatig documenten aangetroffen die worden omschreven als een certificaat van echtheid.

Voor een verzamelaar klinkt dat geruststellend. Een kunstwerk mét certificaat lijkt immers betrouwbaarder dan hetzelfde object zonder papieren.

Maar zo eenvoudig is het niet.

Een certificaat kan buitengewoon waardevolle informatie bevatten over een kunstwerk, kunstenaar, herkomst of gebruikte techniek. Maar er bestaan ook documenten die weinig meer zijn dan een verklaring van een verkoper.

De belangrijkste vraag is daarom niet:

“Zit er een certificaat bij?”

maar:

“Wie heeft dit document afgegeven, wat wordt er precies verklaard en kan die verklaring worden gecontroleerd?”

Dat onderscheid is essentieel voor iedereen die serieus Japanse kunst wil verzamelen.

Niet ieder document is een certificaat van echtheid

Bij Japanse kunst kunnen allerlei documenten bij een object worden aangetroffen:

  • certificaten van kunstenaars of ateliers;
  • verklaringen van kunstenaarsfamilies of erfgenamen;
  • documenten van officiële ambachtsorganisaties;
  • keurmerken en labels;
  • inspectie- of registratiedocumenten;
  • tentoonstellingsdocumentatie;
  • oude aankoopbewijzen;
  • galeriecertificaten;
  • taxaties;
  • veilingdocumentatie;
  • verklaringen van vorige eigenaren;
  • moderne certificaten die door een verkoper zijn opgesteld.

Deze documenten hebben niet allemaal dezelfde bewijskracht.

Een fraai gedrukt document met stempel en Japanse karakters kan indrukwekkend ogen, maar het uiterlijk zegt weinig over de autoriteit van de afzender.

De eerste vraag: wie heeft het afgegeven?

Bij ieder certificaat moet daarom eerst de afzender worden onderzocht.

Stel dat bij een bronzen sculptuur een document aanwezig is waarop staat dat het werk door een bepaalde kunstenaar is gemaakt.

Wie verklaart dat?

Als de verklaring afkomstig is van de kunstenaar zelf, diens erkende atelier of een deskundige vertegenwoordiger van de familie, kan dat belangrijke informatie zijn.

Wanneer dezelfde verklaring uitsluitend afkomstig is van een willekeurige handelaar die het werk jaren later heeft verkocht, ligt dat anders.

De betrouwbaarheid van een certificaat is dus sterk verbonden met de deskundigheid, positie en onafhankelijkheid van de afgevende partij.

Een certificaat van de kunstenaar

Bij moderne en hedendaagse Japanse kunst kan documentatie rechtstreeks van de kunstenaar afkomstig zijn.

Zo’n document kan bijvoorbeeld vermelden:

  • naam van de kunstenaar;
  • titel van het werk;
  • materiaal;
  • techniek;
  • afmetingen;
  • datum of periode;
  • signatuur;
  • zegel;
  • eventueel oplage- of werknummer.

Wanneer het document aantoonbaar bij het betreffende kunstwerk hoort, vormt dit sterke primaire documentatie.

Maar ook dan moet worden gecontroleerd of het document en het kunstwerk daadwerkelijk bij elkaar horen.

Een authentiek certificaat dat ooit bij een ander werk van dezelfde kunstenaar hoorde, bewijst immers niets over het object dat er later naast is gelegd.

Certificering door familie of erfgenamen

Bij overleden kunstenaars kan een bijzondere situatie ontstaan.

Soms beschikt een familie, erfgenaam, atelieropvolger of andere bevoegde persoon over archiefmateriaal en kennis waarmee werken kunnen worden geïdentificeerd.

Een verklaring van zo’n bron kan bijzonder waardevol zijn.

Dat geldt zeker wanneer bijvoorbeeld oude foto’s, atelierregisters, oorspronkelijke documentatie of persoonlijke kennis van het oeuvre beschikbaar zijn.

Maar ook hier moet duidelijk worden vastgelegd:

wie de verklaring heeft afgegeven en op welke grond.

“Door de familie bevestigd” is zonder verdere informatie te vaag.

Officiële keurmerken zijn iets anders

Japan kent daarnaast officiële systemen voor traditionele ambachten.

Een bekend voorbeeld is de nationale erkenning van Traditional Craft Products (伝統的工芸品).

Voor dergelijke ambachten gelden criteria ten aanzien van onder meer traditionele technieken, materialen, productiegeschiedenis en regionale productie. De Association for the Promotion of Traditional Craft Industries beheert het bekende Densan-keurmerk voor producten die volgens de daarvoor vastgestelde normen zijn vervaardigd en gecontroleerd.

Zo’n label verklaart echter iets anders dan een certificaat dat zegt:

“Dit individuele kunstwerk is persoonlijk gemaakt door kunstenaar X.”

Het keurmerk heeft betrekking op het product en de traditionele ambachtelijke productiewijze binnen het betreffende certificeringssysteem.

Daarom moeten we verschillende vormen van certificering niet met elkaar verwarren.

Certificaat van echtheid of certificaat van kwaliteit?

Ook deze begrippen worden regelmatig door elkaar gebruikt.

Een document kan verklaren dat een object authentiek is.

Een ander document kan bevestigen dat een product volgens een bepaalde traditionele techniek is vervaardigd.

Een derde kan aantonen dat een object een kwaliteitsinspectie heeft doorstaan.

En weer een ander document kan alleen aangeven waar en wanneer het voorwerp is verkocht.

Dat zijn vier verschillende zaken.

Een kwaliteitskeurmerk is niet automatisch een kunstenaarsauthenticatie.

Een aankoopbewijs is geen kwaliteitscertificaat.

En een kunstenaarscertificaat is niet automatisch een onafhankelijke taxatie.

Certificaten bij traditionele Japanse ambachten

Bij traditionele Japanse kunstnijverheid zijn labels en certificaten soms onderdeel van een uitgebreid controlesysteem.

Een mooi voorbeeld is Honba Ōshima Tsumugi.

Bij gecertificeerde rollen kunnen labels informatie geven over productiegebied, inspectie en toegepaste technieken. In Amami wordt bijvoorbeeld het bekende wereldbolmerk gebruikt, terwijl binnen de Kagoshima-productie andere certificeringsmerken voorkomen.

Zo’n label helpt de koper vaststellen binnen welk productie- en controlesysteem het textiel is vervaardigd.

Daarmee krijgt het document een concrete functie bij identificatie.

De relatie met de tomobako

Een certificaat staat bovendien zelden volledig op zichzelf.

Bij Japanse kunst kunnen verschillende informatiedragers elkaar versterken.

Stel dat een kunstwerk beschikt over:

  • een signatuur op het object;
  • een oorspronkelijke tomobako;
  • hakogaki op de doos;
  • een kunstenaarszegel;
  • een afzonderlijk certificaat;
  • oude aankoopdocumentatie.

Wanneer al deze onderdelen onderling overeenkomen, ontstaat een veel sterker geheel dan wanneer slechts één daarvan aanwezig is.

Daarom spreken we bij CollectieHub liever over een documentatiedossier dan uitsluitend over een certificaat.

Controleer namen en karakters

Een praktisch probleem voor Europese verzamelaars is de Japanse taal.

Een certificaat kan kanji bevatten die moeilijk leesbaar zijn. Kunstenaarsnamen kunnen bovendien op verschillende manieren worden gelezen en kunstenaars kunnen gedurende hun loopbaan verschillende namen gebruiken.

Daarom is het riskant om uitsluitend op een automatische vertaling te vertrouwen.

Bij belangrijke documenten moet worden gekeken naar:

  • exacte Japanse schrijfwijze van de naam;
  • gebruikte kunstenaarsnaam;
  • zegels;
  • titel van het werk;
  • datering;
  • relatie met het object;
  • identiteit van de afzender.

Een kleine leesfout in een Japanse naam kan tot een volledig verkeerde toeschrijving leiden.

Let op zegels

Japanse certificaten en verklaringen kunnen voorzien zijn van een hanko of andere zegelafdruk.

Een zegel kan belangrijk zijn bij identificatie van de afzender.

Maar een rode zegel maakt een document niet automatisch officieel.

Ook particuliere personen, kunstenaars, ateliers en bedrijven gebruiken zegels.

De relevante vraag blijft daarom:

Van wie is deze zegel?

Pas wanneer dat bekend is, krijgt de afdruk betekenis.

Provenance is meer dan één certificaat

Bij kunst wordt onder provenance de gedocumenteerde geschiedenis van een object verstaan.

Een certificaat kan daarvan onderdeel zijn, maar provenance kan uit veel meer bestaan.

Denk aan:

  • oude facturen;
  • correspondentie;
  • tentoonstellingscatalogi;
  • foto’s;
  • inventarisnummers;
  • familiearchieven;
  • oude galerie-etiketten;
  • veilinggegevens;
  • oorspronkelijke dozen;
  • restauratiedocumentatie.

Soms kan een combinatie van dergelijke bronnen overtuigender zijn dan één modern certificaat.

Een certificaat van een verkoper

Veel kunsthandelaren leveren een eigen certificaat van echtheid.

Zo’n document is niet per definitie waardeloos.

Een gespecialiseerde handelaar kan immers deskundigheid bezitten en schriftelijk verantwoordelijkheid nemen voor zijn toeschrijving.

Maar de koper moet begrijpen wat het document betekent.

Een verklaring van de verkoper is in essentie de schriftelijke bevestiging van diens eigen beoordeling.

Dat is iets anders dan onafhankelijke authenticatie door bijvoorbeeld een erkende kunstenaarsexpert, officiële instantie, kunstenaar of familie.

Transparantie hierover is belangrijk.

Een dure uitstraling zegt niets

Een certificaat kan worden gedrukt op zwaar papier, voorzien zijn van goudfolie, kalligrafie en meerdere stempels.

Dat maakt het document visueel overtuigend.

Maar geen van deze kenmerken bewijst de inhoud.

Een eenvoudig handgeschreven document rechtstreeks van een kunstenaar kan historisch veel belangrijker zijn dan een prachtig modern certificaat van een onbekende partij.

Bij documentatie geldt daarom hetzelfde als bij kunst:

beoordeel de inhoud en herkomst, niet alleen de presentatie.

Kan een certificaat vals zijn?

Ja.

Waar waarde ontstaat, bestaat ook het risico op vervalsing.

Dat kan verschillende vormen aannemen:

  • een volledig nagemaakt certificaat;
  • een echte oude doos gecombineerd met een ander object;
  • een gekopieerde kunstenaarszegel;
  • een authentiek document dat oorspronkelijk bij een ander kunstwerk hoorde;
  • een later opgestelde verklaring die ten onrechte als oorspronkelijk wordt gepresenteerd.

Daarom is samenhang zo belangrijk.

Past het papier bij de veronderstelde ouderdom? Komt de naam overeen? Past de titel bij het object? Zijn afmetingen en materiaal correct? Klopt de signatuur? Is de afgevende instantie traceerbaar?

Hoe kostbaarder het kunstwerk, hoe belangrijker dergelijke controles worden.

Wat doet een goed certificaat wél?

Een betrouwbaar en relevant certificaat kan:

  • identificatie ondersteunen;
  • de maker documenteren;
  • herkomst bevestigen;
  • techniek of materiaal vastleggen;
  • een relatie met kunstenaar of atelier aantonen;
  • officiële certificering documenteren;
  • onzekerheid bij toekomstige overdracht verminderen.

Dat kan uiteindelijk ook invloed hebben op de verzamelwaarde.

Niet omdat het papier zelf kostbaar is, maar omdat betrouwbare informatie waarde heeft.

Documentatie bewaren

Bij aankoop van Japanse kunst adviseren wij daarom alle oorspronkelijke documentatie zorgvuldig te bewaren.

Niet alleen het certificaat.

Bewaar ook:

  • tomobako;
  • losse kaartjes;
  • labels;
  • oude enveloppen;
  • folders;
  • aankoopbewijzen;
  • kunstenaarsinformatie;
  • correspondentie;
  • foto’s die bij het werk zijn geleverd.

Gooi ook iets dat onbelangrijk lijkt niet te snel weg.

Een klein oud Japans label kan later precies de informatie bevatten waarmee een object aan een atelier of tentoonstelling kan worden gekoppeld.

Digitaliseer belangrijke documenten

Naast fysieke bewaring is digitale documentatie verstandig.

Fotografeer of scan belangrijke stukken aan beide zijden en leg vast bij welk kunstwerk ze horen.

Maak daarbij bij voorkeur afzonderlijke opnamen van:

  1. het volledige document;
  2. de Japanse tekst;
  3. signaturen;
  4. zegels;
  5. serienummers;
  6. labels;
  7. eventuele achterzijde.

Zo blijft de informatie beschikbaar wanneer het origineel beschadigd of verloren raakt.

De benadering van CollectieHub Japan Heritage

Binnen Japan Heritage proberen we bij objecten uit Japan zoveel mogelijk relevante informatie bijeen te houden.

Wanneer bij een werk een oorspronkelijke tomobako, certificaat of andere documentatie aanwezig is, beschouwen we die niet als bijkomstigheid.

Ze maken onderdeel uit van het verhaal van het object.

Waar mogelijk wordt onderzocht:

wie heeft het document afgegeven, wat wordt er verklaard en hoe verhoudt die informatie zich tot het kunstwerk?

Bij bijzondere objecten kan aanvullende informatie rechtstreeks uit Japan worden verkregen.

Daarmee proberen we verder te gaan dan de simpele verkoopomschrijving:

“Inclusief certificaat.”

Want voor een verzamelaar is vooral belangrijk te weten wat dat certificaat daadwerkelijk bewijst.

De belangrijkste regel

Wie slechts één regel uit dit artikel onthoudt, laat het deze zijn:

De waarde van een certificaat wordt niet bepaald door het woord ‘certificaat’, maar door de autoriteit van de afzender, de inhoud van de verklaring en de aantoonbare relatie met het kunstwerk.

Een goed gedocumenteerd Japans kunstobject vertelt daardoor niet één verhaal.

Het object, de signatuur, de tomobako, het certificaat en de provenance kunnen ieder een stukje informatie bevatten.

Wanneer die stukjes met elkaar overeenkomen, ontstaat iets dat voor een serieuze verzamelaar bijzonder waardevol is:

vertrouwen door controleerbare documentatie.

Verder ontdekken

Er is meer te ontdekken.

Scroll naar boven