Deze kleine Japanse fles werd oorspronkelijk gebruikt voor de verpakking en export van shōyu, Japanse sojasaus. Op de buik staat in kobaltblauw het opschrift:
JAPANSOYA
Dergelijke flessen worden doorgaans aangeduid als compradorflessen of konpura-bin. Ze werden speciaal vervaardigd voor de uitvoer van Japanse producten naar het Westen, waarbij de Nederlandse tekst verwees naar de inhoud.
De eerste keramische compradorflessen voor de export van sojasaus werden volgens historische handelsgegevens rond 1790 gebruikt. Ze vervingen glazen exportflessen en werden onder andere vervaardigd in de keramiekcentra Imari en Hasami, dicht bij de haven van Nagasaki.
Het exemplaar heeft een bolvormige buik, een lange taps toelopende hals en een geprofileerde mondrand. Het licht crèmegrijze oppervlak vertoont kleine donkere spikkels en subtiele onregelmatigheden die kenmerkend zijn voor de gebruikte klei en het traditionele bakproces.
Vergelijkbare flessen worden toegeschreven aan Hasami en werden vervaardigd van hooggebakken, lichtgekleurd keramiek op basis van onder meer Amakusa-grondstoffen. Een vrijwel vergelijkbaar exemplaar van 15 cm hoog wordt door een gespecialiseerde Japanse antiquair in de Edo-periode gedateerd.
Omdat het model lang in verschillende uitvoeringen is geproduceerd en het exemplaar geen aanvullende fabrieksmarkering draagt, blijft een exacte datering zonder nader specialistisch onderzoek onzeker. Een datering in de negentiende eeuw, vermoedelijk late Edo- tot vroege Meiji-periode, is het meest voorzichtig en aannemelijk.
De fles vormt een interessant tastbaar overblijfsel van de eeuwenlange handelsbetrekkingen tussen Japan en Nederland.
Staat
De fles verkeert in een bijzonder goede antieke staat en is puntgaaf. Er zijn geen barsten, haarlijnen, reparaties of noemenswaardige afsplinteringen aanwezig.
Wel zijn lichte ouderdoms- en gebruikssporen, kleine bakonregelmatigheden en plaatselijke verkleuring zichtbaar. Deze horen bij de leeftijd en de ambachtelijke vervaardiging van het object.
Specificaties
- Object: sojasausfles of compradorfles
- Opschrift: JAPANSOYA
- Herkomst: Japan
- Waarschijnlijke productieplaats: Hasami, Nagasaki
- Periode: vermoedelijk negentiende eeuw
- Japanse periode: waarschijnlijk late Edo tot vroege Meiji
- Materiaal: hooggebakken keramiek/Hasami-porselein
- Decoratie: kobaltblauw onderglazuur
- Hoogte: 14 cm
- Diameter: 8 cm
- Gewicht: 394 gram
- Conditie: puntgaaf
