Deze verfijnde Takatsuki Kashiki (高杯菓子器) is vervaardigd door Zohiko, een van de bekendste historische lakwerkhuizen van Kyoto. Het object combineert een traditionele ceremoniële functie met een bijzonder evenwichtige vormgeving en verfijnde maki-e-decoratie.
Een takatsuki is een verhoogde schaal op een hoge voet. Dergelijke schalen werden in Japan gebruikt voor het op waardige wijze presenteren van zoetigheden, fruit en kleine gerechten. Binnen de context van de theeceremonie kan een kashiki worden gebruikt voor het aanbieden van wagashi, de zorgvuldig vormgegeven Japanse zoetigheden die voorafgaand aan de thee worden geserveerd.
Door de verhoogde voet krijgt de inhoud letterlijk en visueel een bijzondere plaats. De schaal verheft het gepresenteerde voedsel boven het tafelvlak en draagt daardoor bij aan de formele, gastvrije sfeer van de gelegenheid.
Vormgeving en kleurcontrast
Het object bestaat uit een brede ronde schaal die rust op een cilindrische voet. De buitenzijde is afgewerkt in diep zwartbruin urushi, terwijl het interieur in een warme vermiljoenrode lak is uitgevoerd.
Het contrast tussen de donkere buitenzijde en de helderrode binnenzijde behoort tot de klassieke kleurcombinaties binnen het Japanse lakwerk. Wanneer de schaal van bovenaf wordt bekeken, vormt het rode interieur een levendig middelpunt binnen de sobere zwarte omlijsting.
De buitenwand van de schaal is voorzien van fijne horizontale ribbels. Deze subtiele reliëfstructuur vangt het licht en verleent het oppervlak extra diepte, zonder afbreuk te doen aan de ingetogen vorm.
Maki-e-decoratie
Langs de bovenrand loopt een doorlopend decoratief fries in goudkleurig maki-e. De voorstelling bestaat uit afwisselende motieven van bloemen, vruchten, bladeren, gestileerde planten en sierlijk krullende ranken.
De decoratie is ritmisch over de gehele omtrek verdeeld. Hierdoor ontstaat geen afzonderlijke voor- of achterzijde: het object kan vanuit iedere richting worden bekeken en gepresenteerd.
De fijn uitgevoerde gouddecoratie steekt helder af tegen de donkere ondergrond. Het samenspel van de glanzende lak, de lineaire ribbelstructuur en het botanische fries geeft het object een waardige, maar niet overdadige uitstraling.
Gebruik binnen de Japanse gastvrijheid
Binnen de Japanse cultuur is de wijze waarop voedsel en voorwerpen worden gepresenteerd nauw verbonden met omotenashi: aandacht voor de gast, de gelegenheid en het seizoen.
Een takatsuki kashiki is daarom meer dan alleen een serveerschaal. Het object vormt een onderdeel van de totale presentatie en draagt bij aan de beleving van het samenzijn. De verhoogde vorm geeft de aangeboden zoetigheden of voorwerpen een ceremoniële nadruk en maakt de schaal bijzonder geschikt voor:
- Japanse zoetigheden en wagashi;
- kleine gebakjes of bonbons;
- fruit;
- theebenodigdheden;
- seizoensdecoraties;
- de presentatie van kleine kunst- of verzamelobjecten.
Ook zonder praktische toepassing is het een krachtig decoratief lakobject dat de Japanse esthetiek zichtbaar maakt.
Zohiko en Nishimura Hikobe IX
Dit werk werd vervaardigd tijdens de periode van de negende generatie Nishimura Hikobe, het negende hoofd van het historische Kyoto-lakhuis Zohiko.
Zohiko werd in 1661 in Kyoto opgericht en ontwikkelde zich tot een van de bekendste namen binnen het traditionele Kyoto-lakwerk. Het atelier verwierf faam met verfijnd urushi-lakwerk, maki-e en opdrachten voor tempels, schrijnen, de keizerlijke hofhouding en prominente beoefenaars van de theeceremonie.
Nishimura Hikobe IX nam het bedrijf in 1965 over. Naast de voortzetting van de traditionele productie hield hij zich bezig met de restauratie van historische lakwerken. Hij was betrokken bij het lakwerk van de troon voor het nieuwe Keizerlijk Paleis en werkte mee aan de vervaardiging van rituele schatten voor de 62e Shikinen Sengū van het Ise-schrijn.
Zijn werk vertegenwoordigt de voortzetting van eeuwenoude Kyoto-technieken binnen de moderne periode.
Een representatief Zohiko-model
Dit type hoge schaal behoort tot de representatieve gebruiksvoorwerpen van Zohiko. Vergelijkbare kashiki werden binnen de wereld van de Japanse theeceremonie gewaardeerd en soms voorzien van een persoonlijke inscriptie of kakitsuke door een grootmeester van een theeschool.
Bij dit exemplaar bevindt zich een originele houten bewaarkist met kalligrafie en zegel. De aanwezigheid van deze bijbehorende kist verhoogt de verzamelwaarde en ondersteunt de traditionele presentatie en bewaring van het object.
Conditie
Het hoofdobject verkeert in een uitstekende staat. Het urushi-oppervlak heeft zijn glans goed behouden en de goudkleurige maki-e-decoratie is helder en nagenoeg volledig aanwezig.
Er kunnen zeer lichte oppervlakkige gebruiks- of ouderdomssporen voorkomen die passen bij de leeftijd van het object. De originele houten bewaarkist vertoont enige vervuiling en ouderdomssporen.
De foto’s maken integraal deel uit van de conditiebeschrijving.
Specificaties
Object: Takatsuki kashiki / verhoogde schaal voor zoetigheden
Japanse benaming: 高杯菓子器
Atelier: Zohiko
Kunstenaar/periode: Nishimura Hikobe IX
Herkomst: Kyoto, Japan
Geschatte periode: 1980–1990
Techniek: Urushi-lakwerk en maki-e
Materiaal: Hout, urushi en metaalpoeder
Kleuren: Zwartbruin, vermiljoenrood en goud
Signatuur: Gesigneerd / gemerkt
Accessoire: Originele gesigneerde houten bewaarkist
Staat: Uitstekende staat
Afmetingen
Hoofdobject
Hoogte: 12 cm
Diameter: 23 cm
Gewicht: 457 gram
Houten bewaarkist
26 × 26 × 15 cm
Totaalgewicht inclusief kist
1.315 gram
