
De Japanse kunstenares Yayoi Kusama, wereldwijd beroemd om haar polka dots, pompoenen en Infinity Mirror Rooms, is op 97-jarige leeftijd overleden. Kusama stierf op 14 augustus 2026 in een ziekenhuis in Tokio. Haar overlijden werd op 27 augustus officieel bekendgemaakt door Yayoi Kusama Inc. en Yayoi Kusama Studio.
Met haar overlijden verliest Japan niet alleen een van zijn bekendste kunstenaars, maar verdwijnt ook een van de meest herkenbare en invloedrijke persoonlijkheden uit de internationale hedendaagse kunst.
Van Matsumoto naar de wereldtop
Yayoi Kusama werd op 22 maart 1929 geboren in Matsumoto, in de Japanse prefectuur Nagano. Al op jonge leeftijd tekende en schilderde zij. De terugkerende patronen, stippen en organische vormen die later zo kenmerkend voor haar werk zouden worden, hielden verband met visuele ervaringen en hallucinaties die zij vanaf haar jeugd beschreef.
Kusama studeerde traditionele Japanse schilderkunst, maar voelde zich uiteindelijk beperkt door de artistieke conventies waarmee zij in Japan werd geconfronteerd. Eind jaren vijftig vertrok zij naar de Verenigde Staten en vestigde zij zich in New York.
Daar ontwikkelde zij zich tot een belangrijke figuur binnen de avant-garde. Zij werkte in dezelfde kunstwereld waarin kunstenaars als Andy Warhol, Donald Judd en Claes Oldenburg actief waren, maar creëerde een beeldtaal die onmiskenbaar de hare bleef.
Infinity Nets: herhaling zonder einde
Een van haar belangrijkste vroege ontwikkelingen waren de zogenaamde Infinity Nets.
In deze schilderijen wordt het oppervlak bedekt door duizenden zich herhalende penseelstreken en netachtige structuren. Er lijkt geen begin of einde te bestaan. Juist daarin ligt een van de belangrijkste thema’s die Kusama haar gehele carrière zouden bezighouden: oneindigheid.
Dezelfde gedachte zou later terugkeren in haar stippen, sculpturen en vooral haar beroemde spiegelinstallaties.
Wat op het eerste gezicht een eenvoudig patroon lijkt, wordt bij Kusama een onderzoek naar ruimte, waarneming, herhaling en de plaats van de mens binnen een veel groter universum.
De polka dot wordt een wereldwijd symbool
Geen enkel motief is zo sterk met Yayoi Kusama verbonden als de stip.
Rode, gele, zwarte en witte stippen verspreidden zich in haar werk over schilderijen, mensen, kamers, meubels en complete installaties. De stip werd uiteindelijk bijna een universeel beeldmerk.
Ook haar pompoenen kregen een iconische status. De vaak felgele pompoenen met zwarte stippen behoren inmiddels tot de meest herkenbare sculpturen binnen de hedendaagse Japanse kunst.
Maar achter de toegankelijkheid en vrolijke kleuren van deze werken bevindt zich een veel complexere artistieke wereld. Herhaling, verdwijnen van het individu, oneindigheid, angst, leven, dood en liefde keren voortdurend terug.
De Infinity Mirror Rooms
Voor miljoenen mensen werd Kusama vooral bekend door haar Infinity Mirror Rooms.
Door gebruik te maken van spiegels, licht, objecten en herhaling creëerde zij ruimtes waarin het werk zich schijnbaar eindeloos voortzet. De bezoeker kijkt niet langer alleen naar een kunstwerk, maar wordt er letterlijk onderdeel van.
De oorsprong daarvan ligt al in de jaren zestig. Haar eerste Infinity Mirror Room dateert uit 1965. Decennia later zouden deze installaties uitgroeien tot wereldwijde publiekstrekkers.
Het bijzondere aan Kusama is daarmee dat zij concepten ontwikkelde lang voordat de huidige cultuur van immersieve tentoonstellingen en sociale media bestond. Wat tegenwoordig buitengewoon eigentijds lijkt, heeft bij haar vaak wortels die zestig jaar of verder teruggaan.
Een uitzonderlijke tweede carrière
Kusama keerde in 1973 terug naar Japan. Vanaf 1977 woonde zij vrijwillig in een psychiatrische instelling in Tokio. Vanuit een nabijgelegen atelier bleef zij vrijwel dagelijks werken.
Hoewel haar internationale bekendheid gedurende een periode afnam, volgde later een spectaculaire herwaardering.
Een belangrijk moment kwam in 1993, toen zij Japan vertegenwoordigde tijdens de Biënnale van Venetië. Haar internationale reputatie groeide daarna opnieuw en uiteindelijk op een schaal die maar weinig kunstenaars meemaken.
Musea over de hele wereld organiseerden grote tentoonstellingen van haar werk. Haar schilderijen, sculpturen en installaties werden opgenomen in vooraanstaande collecties en haar tentoonstellingen trokken enorme bezoekersaantallen.
In 2016 ontving zij bovendien de Japanse Orde van Cultuur, een van de hoogste culturele onderscheidingen van het land.
Van avant-garde kunstenaar tot cultureel fenomeen
Het oeuvre van Kusama laat zich moeilijk tot één kunststroming beperken.
Zij werkte met schilderkunst, tekenen, beeldhouwkunst, installaties, performance, film, mode, literatuur en poëzie. Elementen uit minimalisme, popart, performancekunst en conceptuele kunst zijn in haar werk terug te vinden, maar geen van deze begrippen omschrijft haar volledig.
Daarmee behoort zij tot een relatief kleine groep kunstenaars die niet alleen een omvangrijk oeuvre hebben nagelaten, maar ook een volledig eigen visuele wereld hebben geschapen.
Een Kusama is vaak herkenbaar voordat de naam van de kunstenaar wordt gelezen.
Dat is misschien wel een van de sterkste vormen van artistieke identiteit die een kunstenaar kan bereiken.
Ook een uitzonderlijke positie op de kunstmarkt
De internationale erkenning vertaalde zich eveneens naar de kunstmarkt.
Kusama behoorde al tijdens haar leven tot de commercieel succesvolste vrouwelijke kunstenaars ter wereld. Haar schilderij Untitled (Nets) uit 1959 werd in 2022 bij Phillips in New York verkocht voor $10,496 miljoen, waarmee destijds een nieuw veilingrecord voor haar werk werd gevestigd.
Daarbij is het belangrijk onderscheid te maken tussen unieke schilderijen en sculpturen enerzijds en de vele grafische werken, multiples en commerciële samenwerkingen anderzijds.
Het overlijden van een kunstenaar betekent bovendien niet automatisch dat alle werken direct blijvend in waarde stijgen. Bij een internationaal gevestigde kunstenaar als Kusama worden prijs en verzamelwaarde vooral bepaald door onder meer periode, techniek, oplage, conditie, herkomst en authenticiteit.
Juist vanwege haar enorme bekendheid is zorgvuldige verificatie van werken die op de markt verschijnen essentieel.
Binnenkort Yayoi Kusama in Amsterdam
Voor Nederlandse kunstliefhebbers krijgt het overlijden van Kusama een bijzondere actualiteit.
Na de grote retrospectieve die eerder dit jaar in Museum Ludwig in Keulen te zien was, komt de tentoonstelling in september 2026 naar het Stedelijk Museum Amsterdam. De overzichtstentoonstelling bestrijkt ongeveer zeventig jaar van haar kunstenaarschap en omvat werk uit uiteenlopende perioden en disciplines. De officiële Kusama-website vermeldt de tentoonstelling van september 2026 tot januari 2027.
Door haar overlijden krijgt deze tentoonstelling onvermijdelijk een extra betekenis. Wat was aangekondigd als een omvangrijk overzicht van het werk van een nog altijd actieve 97-jarige kunstenaar, wordt nu tegelijkertijd een gelegenheid om terug te kijken op een afgesloten kunstenaarsleven van uitzonderlijke omvang.
Tot haar laatste dagen kunstenaar
Misschien zegt niets zoveel over Yayoi Kusama als de mededeling waarmee haar studio haar overlijden bekendmaakte.
Zelfs in haar laatste levensfase bleef zij werken. Volgens Yayoi Kusama Inc. en Yayoi Kusama Studio bleef zij tot haar laatste dagen schilderen en haar artistieke zoektocht voortzetten.
Dat past bij een leven waarin kunst nooit alleen een beroep was.
Voor Kusama was kunst een manier om de werkelijkheid te ordenen, angsten te verwerken, zichzelf uit te drukken en contact te zoeken met een wereld die zij op een geheel eigen wijze waarnam.
Een nalatenschap zonder einde
Yayoi Kusama begon als jonge Japanse kunstenares die zich verzette tegen de beperkingen van haar omgeving en vertrok naar New York om haar eigen weg te zoeken.
Bijna zeventig jaar later behoorde zij tot de bekendste kunstenaars ter wereld.
Haar stippen, pompoenen, Infinity Nets en spiegelkamers zijn inmiddels onderdeel geworden van het collectieve beeldgeheugen. Maar haar betekenis gaat verder dan de onmiddellijk herkenbare beeldtaal.
Kusama liet zien hoe een zeer persoonlijke artistieke obsessie kan uitgroeien tot een universele kunstvorm.
Yayoi Kusama
1929 – 2026
Haar kunstenaarsleven is geëindigd.
De oneindigheid die zij gedurende haar gehele carrière probeerde te verbeelden, blijft.